Periodiek verrekenbeding niet uitgevoerd: wat nu?

U gaat scheiden en ontdekt dat het periodiek verrekenbeding in uw huwelijkse voorwaarden nooit is uitgevoerd. Wat betekent dit voor u?

Door het wettelijke bewijsvermoeden wordt aangenomen dat het vermogen dat bij het einde van het huwelijk aanwezig is, is gevormd uit overgespaarde inkomsten. In de praktijk betekent dit vaak: het aanwezige vermogen moet bij helfte worden gedeeld, tenzij u met bewijsstukken het tegendeel kunt aantonen. Dit kan grote financiële gevolgen hebben, zeker voor ondernemers.

In dit artikel leest u:

• Ook na jaren kan nog verrekening worden gevraagd
• Welk vermogen moet u mogelijk nog verrekenen?
• Wanneer blijft vermogen buiten de verrekening?
• Waar u als ondernemer extra op moet letten
• Wat kunt u nu doen?
• Veelgestelde vragen

Ook na jaren kan nog verrekening worden gevraagd

Veel stellen weten wel dat er een periodiek verrekenbeding in hun huwelijkse voorwaarden staat, maar voeren het in de praktijk niet uit. Ze vinden het te zakelijk of ongemakkelijk om jaarlijks samen de financiën door te nemen. Bij het einde van het huwelijk komt de verrekenplicht dan echter alsnog aan de orde.

Een vervalbeding sluit verrekening meestal niet uit

Uw huwelijkse voorwaarden kunnen bepalen dat de aanspraak op verrekening vervalt als niet binnen een bepaalde termijn is afgerekend. Is die termijn verstreken? Dan betekent dat niet automatisch dat na de scheiding geen verrekening meer kan worden gevraagd.

Vraagt een van de ex-echtgenoten alsnog om verrekening van inkomsten die tijdens het huwelijk verrekend hadden moeten worden, dan kan de ander zich meestal niet met succes op het vervalbeding beroepen. Volgens de Hoge Raad is zo’n beroep als hoofdregel naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar. Alleen bijzondere omstandigheden kunnen dat anders maken. De ex-echtgenoot die zich op het vervalbeding beroept, moet die omstandigheden stellen en zo nodig bewijzen (Hoge Raad, Rensing/Polak I).

Een verklaring zonder berekening biedt geen zekerheid

Sommige stellen tekenen elk jaar een verklaring dat er “niets te verrekenen valt”, zonder daadwerkelijk te berekenen of dat klopt. Zonder onderliggende berekening blijkt uit zo’n verklaring niet dat het verrekenbeding inhoudelijk correct is uitgevoerd.

Heeft u tijdens uw huwelijk wel verrekend, maar twijfelt u of dat correct is gebeurd? In ons artikel ‘Verrekenen huwelijkse voorwaarden: hoe doet u dat correct?‘ leest u welke berekening en vastlegging daarvoor nodig zijn.

Welk vermogen moet u mogelijk nog verrekenen?

Heeft u tijdens het huwelijk niet jaarlijks verrekend? Dan gaat de wet ervan uit dat het volledige aanwezige vermogen is gevormd uit overgespaarde inkomsten. Het resultaat lijkt daardoor sterk op een gemeenschap van goederen, ook al was dat nu juist niet de bedoeling van uw huwelijkse voorwaarden.

Dit bewijsvermoeden kan onder meer gelden voor:

• spaargeld en banksaldi;
• beleggingen;
• het afgeloste deel van uw hypotheek;
• in sommige situaties: de waardestijging van uw onderneming;
• schulden.

De peildatum bepaalt welk vermogen meetelt

Voor de verrekening wordt gekeken naar het vermogen op één bepaald moment: de peildatum. Op die datum wordt vastgesteld welk vermogen aanwezig is en wat daarvan de waarde is. Meestal is in de huwelijkse voorwaarden vastgelegd welke peildatum moet worden aangehouden, bijvoorbeeld de datum waarop u feitelijk uit elkaar ging. Is er geen peildatum opgenomen in de huwelijkse voorwaarden, dan bepaalt de wet dat de peildatum de datum is waarop het verzoekschrift tot echtscheiding wordt ingediend.

Wat gebeurt er met de eigen woning?

De woning zelf valt niet automatisch in de verrekening: die blijft eigendom van degene op wiens naam de woning staat. Wel kan de vermogensopbouw in de woning verrekend moeten worden. Denk hierbij aan:

• het afgeloste deel van de hypotheek;
• verbouwingen betaald uit inkomen dat verrekend had moeten worden;
• in sommige gevallen: de overwaarde, voor zover die is ontstaan door aflossingen uit te verrekenen inkomen.

Staat de woning op naam van u beiden? Dan moet de woning daarnaast worden verdeeld. De verdeling van de woning en de verrekening van de daarin opgebouwde waarde zijn twee afzonderlijke vraagstukken die vaak door elkaar lopen.

Wanneer blijft vermogen buiten de verrekening?

Het wettelijke bewijsvermoeden kan voor een afzonderlijk vermogensbestanddeel worden weerlegd. Daarvoor moet u aantonen dat het betreffende vermogensbestanddeel privé is gebleven of op grond van uw huwelijkse voorwaarden buiten de verrekening valt. Dat kan bijvoorbeeld spelen bij:

• Erfenissen en schenkingen: zijn deze verkregen onder een uitsluitingsclausule, dan vallen zij buiten de verrekening. Ontbreekt zo’n uitsluitingsclausule, dan vallen zij alleen buiten de verrekening als dat in uw huwelijkse voorwaarden is bepaald.
• Voorhuwelijks vermogen: of dit buiten de verrekening valt, hangt af van de afspraken in uw huwelijkse voorwaarden. U moet daarnaast kunnen aantonen dat het om voorhuwelijks vermogen gaat, bijvoorbeeld met notariële aktes of bankafschriften.
• Ondernemingswaarde die niet uit overgespaard inkomen is ontstaan: als uw onderneming is gegroeid door externe marktomstandigheden, de onderneming is opgericht met privévermogen of investeringen zijn gedaan met aantoonbaar privévermogen, kan (een deel van) die waarde buiten de verrekening blijven.
• Inkomen dat het periodieke verrekenbeding uitsluit: dit inkomen valt niet onder de periodieke verrekening. Voor de kosten van de huishouding kan in dezelfde huwelijkse voorwaarden een ander inkomensbegrip gelden. Daardoor kan het voorkomen dat dit inkomen wel meetelt bij de afrekening van die kosten.

Naast tegenbewijs kent de wet een beperkte uitzondering. Het bewijsvermoeden kan buiten toepassing blijven als toepassing daarvan, gelet op de aard en omvang van de verrekenplicht, naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn (artikel 1:141 lid 3 BW). Deze uitzondering ziet alleen op het bewijsvermoeden en geeft de rechter geen algemene mogelijkheid om iedere onredelijke uitkomst te corrigeren.

Zonder administratie is tegenbewijs vaak moeilijk

Wanneer nooit jaarlijks is verrekend, moet u achteraf een reconstructie maken van:

• de inkomensontwikkeling;
• de kosten van de huishouding;
• de vermogensvorming;
• de herkomst van investeringen;
• eventuele vermenging van privé- en zakelijk vermogen.

In veel gevallen ontbreken deze gegevens. Het wettelijke bewijsvermoeden blijft dan in stand: uw vermogen wordt geacht te zijn gevormd uit inkomen dat verrekend had moeten worden.

Waar u als ondernemer extra op moet letten

Bij ondernemers is vaak moeilijker vast te stellen welk inkomen en vermogen moet worden verrekend. Eerst moet worden vastgesteld of de onderneming is gefinancierd met inkomen dat verrekend had moeten worden. Is dat zo, dan valt de waarde van de onderneming in beginsel onder het verrekenbeding. Pas als de onderneming tot uw privévermogen behoort, komt de vraag aan de orde of niet-uitgekeerde winst als te verrekenen inkomen meetelt (artikel 1:141 lid 4 BW). Moet de rechter de verrekening beoordelen, dan kijkt hij bij ondernemers kritisch naar de verhouding tussen de onderneming en het privévermogen. Daarbij spelen onder meer de volgende zes punten een rol:

• Winstreserves: niet-uitgekeerde winst kan worden aangemerkt als te verrekenen inkomen, maar alleen als uw verrekenbeding ondernemingswinsten omvat en u in overwegende mate kunt bepalen dat de winst u rechtstreeks of middellijk ten goede komt. Daarbij telt de winst alleen mee voor zover dit in het maatschappelijk verkeer als redelijk wordt beschouwd. Spreekt uw verrekenbeding alleen over “inkomen uit arbeid”? Dan vallen niet-uitgekeerde winsten daar mogelijk juist niet onder.
• Salarisniveau: een relatief laag DGA-salaris kan bij de beoordeling relevant zijn, maar leidt niet automatisch tot verrekening van niet-uitgekeerde winst. Eerst is bepalend of het DGA-salaris onder het inkomensbegrip in uw huwelijkse voorwaarden valt. Om daarnaast niet-uitgekeerde winst mee te nemen, moet het verrekenbeding ook ondernemingswinsten omvatten en moeten de hiervoor bij de winstreserves genoemde voorwaarden zijn vervuld.
• Rekening-courantposities: structurele privé-opnames zonder zakelijke onderbouwing versterken het beeld dat er inkomen is genoten.
• Dividendbeleid: inconsistent of slecht onderbouwd dividendbeleid kan tegen u werken.
• Waardestijging door arbeid: persoonlijke inzet maakt een waardestijging niet automatisch verrekenbaar. Bepalend is wat uw huwelijkse voorwaarden en het verrekenbeding regelen, hoe de waardestijging is ontstaan en of daarin inkomen of winst besloten ligt die verrekend had moeten worden. Daarbij moet worden voorkomen dat dezelfde winst zowel als inkomen als via de ondernemingswaarde wordt verrekend.
• Investeringen: de herkomst van investeringen telt: is er geïnvesteerd met privévermogen, of met wat eigenlijk te verrekenen inkomen was?

Een veelgemaakte denkfout

“De BV is van mij, dus de waardestijging hoort ook volledig bij mij.” Dat klopt niet zonder meer. Als de waardestijging (deels) is ontstaan door uw arbeid én er jarenlang niet is verrekend, kan uw ex-partner aanspraak maken op een deel van deze waardestijging.

Wat kunt u nu doen?

1. Lees uw huwelijkse voorwaarden gericht door

Dit is altijd het startpunt. De voorwaarden bepalen de spelregels voor de verrekening. Let vooral op:

• de definitie van “inkomen” (loon, winst, dividend, rendementen);
• of ondernemingswinsten onder het inkomensbegrip vallen;
• uitzonderingen die buiten het inkomensbegrip vallen, zoals erfenissen, schenkingen of voorhuwelijks vermogen;
• uitvoeringsbepalingen, bijvoorbeeld de verplichting om jaarlijks schriftelijk te verrekenen;
• bewijsafspraken over welke administratie moet worden bijgehouden;
• vervalbedingen en eventuele bijzondere omstandigheden die een beroep daarop kunnen rechtvaardigen;
• bepalingen over privé-inbreng, beleggingen of ondernemingsvermogen.

2. Verzamel uw financiële documenten

U kunt het bewijsvermoeden alleen weerleggen als duidelijk wordt hoe uw vermogen is opgebouwd. Verzamel daarom documenten over alle jaren waarin niet of niet correct is verrekend. Denk hierbij aan:

• bankafschriften;
• belastingaangiften;
• salarisstroken en jaaropgaven;
• jaarrekeningen en grootboekkaarten (voor ondernemers en DGA’s);
• beleggingsoverzichten;
• hypotheekaktes en aflossingsoverzichten;
• taxatierapporten en WOZ-beschikkingen;
• bewijsstukken van erfenissen, schenkingen en privé-inbreng.

3. Breng uw vermogen gericht in kaart

Deel uw vermogen in drie categorieën in:

1. Vermogen dat is gevormd uit inkomen dat verrekend had moeten worden: dit valt in beginsel in de verrekening.
2. Vermogen dat mogelijk buiten de verrekening valt: erfenissen en schenkingen met een uitsluitingsclausule vallen buiten de verrekening. Voor erfenissen en schenkingen zonder zo’n clausule en voor voorhuwelijks vermogen bepalen uw huwelijkse voorwaarden of zij buiten de verrekening vallen. Verzamel documenten waaruit de herkomst blijkt.
3. Vermogen waarvan de herkomst onduidelijk is: daarvoor geldt het wettelijke bewijsvermoeden. Dit vermogen wordt geacht te zijn gevormd uit inkomen dat verrekend had moeten worden.

Ontbreken deze gegevens, dan geldt het wettelijke bewijsvermoeden. Uw vermogen wordt dan geacht te zijn gevormd uit inkomen dat verrekend had moeten worden.

4. Laat uw positie beoordelen voordat u afspraken maakt

Zijn uw huwelijkse voorwaarden onduidelijk, ontbreken financiële gegevens of verschillen u en uw ex-partner van mening over de herkomst van het vermogen? Laat uw positie dan beoordelen voordat u definitieve afspraken maakt. Een gespecialiseerde familierechtadvocaat kan bepalen of en voor welke vermogensbestanddelen het bewijsvermoeden geldt, beoordelen welk vermogen wel of niet moet worden verrekend en helpen om uw bewijspositie op te bouwen. Komt u er samen niet uit, dan kan de advocaat namens u onderhandelen of een procedure voeren.

Veelgestelde vragen

Is mijn onderneming automatisch privévermogen?

Niet automatisch. De onderneming zelf kan privé zijn, maar dat betekent niet dat iedere waardestijging buiten de verrekening blijft. Of de waarde moet worden verrekend, hangt af van uw huwelijkse voorwaarden, de manier waarop de waardestijging is ontstaan en de vraag of daarin inkomen of winst is opgenomen die verrekend had moeten worden.

Kan ik kiezen voor mediation of een gemeenschappelijke advocaat?

Dat hangt ervan af. Bent u het erover eens wat er wel en niet verrekend moet worden? Dan kan mediation prima werken. Ontstaat er echter een discussie over de herkomst van het vermogen, de bewijspositie, of de hoogte van de verrekenvordering? Dan is een eigen advocaat verstandig. Die kan uw bewijspositie opbouwen en voorkomt dat u ongemerkt te veel prijsgeeft.

Mijn ex zegt dat ik moet bewijzen dat het vermogen privé is. Klopt dat?

Ja, dat klopt juridisch. Het wettelijke bewijsvermoeden legt de bewijslast bij degene die stelt dat vermogen buiten de verrekening valt.

Wat als mijn ex niet meewerkt of informatie achterhoudt?

U kunt via uw advocaat een verzoek indienen bij de rechtbank om uw ex te verplichten informatie te verstrekken. De rechter kan hieraan een dwangsom verbinden. Blijft uw ex weigeren, dan kan de rechter uitgaan van uw stellingen of schattingen.

Wanneer verjaart een verrekenvordering?

De verrekenvordering verjaart niet eerder dan 3 jaar na het einde van het huwelijk (artikel 1:141 lid 6 BW). Bij een echtscheiding eindigt het huwelijk pas wanneer de echtscheidingsbeschikking is ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand. De termijn wordt daarom vanaf die inschrijving berekend. Stuit u de verjaring tijdig, dan blijft de vordering ook na het verstrijken van de termijn van 3 jaar afdwingbaar.

Vallen schulden ook in de verrekening?

Dat hangt af van uw huwelijkse voorwaarden. Soms is afgesproken dat alleen positief vermogen wordt verrekend, soms ook schulden. Schulden die zijn aangegaan voor privé-uitgaven vallen meestal buiten de verrekening; schulden voor gezamenlijke kosten of investeringen in te verrekenen vermogen kunnen wél meetellen.

Lees verder over het verrekenbeding

Wilt u weten hoe u een periodiek verrekenbeding tijdens het huwelijk correct uitvoert? Lees dan welke berekening en vastlegging daarvoor nodig zijn.

In het artikel ‘Periodiek verrekenbeding: hoe u voorkomt dat u uw vermogen moet delen‘ leest u wat het beding inhoudt en waarom u het beter elk jaar kunt uitvoeren.

Bekijk voor andere onderwerpen rond de scheiding het overzicht met veelgestelde vragen over echtscheiding.

Inzicht in uw positie bij een niet-uitgevoerd verrekenbeding

Gaat u scheiden en is het verrekenbeding in uw huwelijkse voorwaarden nooit uitgevoerd? De gespecialiseerde advocaten en mediators van TEN Advocaten helpen u graag. Ze kunnen uw positie in kaart brengen, beoordelen welk vermogen wel of niet in de verrekening valt en u bijstaan in onderhandelingen of een procedure.