Aandelen verkopen aan uw compagnon: hoe stapt u uit de BV zonder vast te lopen?

U overweegt uw aandelen te verkopen aan uw compagnon en uit de BV te stappen. Misschien loopt de samenwerking stroef, verschilt u fundamenteel van inzicht over de koers of is het simpelweg tijd voor iets nieuws.

Wat de aanleiding ook is: het verkopen van aandelen is aan regels gebonden. De statuten en aandeelhoudersovereenkomst bepalen vaak aan wie u moet aanbieden en onder welke voorwaarden.

Er zijn drie routes om uw aandelen te verkopen aan uw compagnon: in onderling overleg, via een contractuele geschillenregeling of deadlockprocedure, of via de rechter. Welke route voor u openstaat, hangt af van wat er in uw statuten en aandeelhoudersovereenkomst is vastgelegd en van de feitelijke omstandigheden. Sinds de wetswijziging per 1 januari 2025 (Wagevoe) zijn de regels voor uittreding via de rechter bovendien ingrijpend veranderd, wat nieuwe kansen biedt bij impasses

In dit artikel leest u:

• Aandelenverkoop aan uw compagnon in onderling overleg
• Onderhandelingsruimte: welke afspraken bepalen uw positie?
• Waarover onderhandelt u bij de verkoop van aandelen?
• Patstelling: wat als u er samen niet uitkomt?
• Uittreding via de rechter: wanneer is dat mogelijk?
• De enquêteprocedure: geen verkooproute, maar soms wel drukmiddel
• Alternatieven als verkoop aan uw compagnon niet lukt
• Valkuilen in de praktijk: waar gaat het mis bij een aandelenverkoop?
• Stappenplan: zo pakt u een voorgenomen exit aan

Wilt u blijven en juist uw compagnon uitkopen? Lees dan ons artikel over het uitkopen van een aandeelhouder.

Aandelenverkoop aan uw compagnon in onderling overleg

Is de verhouding met uw mede-aandeelhouder nog werkbaar, dan is verkoop in onderling overleg doorgaans de snelste en minst belastende route.

Hoe wordt de prijs bepaald?

U bepaalt dan gezamenlijk de prijs, waarbij wel rekening moet worden gehouden met eventuele waarderingsafspraken in de statuten of aandeelhoudersovereenkomst.

Komt u er onderling niet uit over de prijs, dan kunt u er door inschakeling van een advocaat, gezamenlijk de rechter verzoeken om de waarde van de aandelen vast te stellen.

Onderhandelingsruimte: welke afspraken bepalen uw positie?

Blokkeringsregelingen en aanbiedingsplichten

Een blokkeringsregeling kan u verplichten uw aandelen eerst aan te bieden aan uw mede-aandeelhouders, voordat u met een derde kunt onderhandelen. Daarnaast kan een goedkeuringsregeling instemming vereisen van het bestuur of de algemene vergadering.

Let hierbij op de situatie waarin u de aandelen niet rechtstreeks in de werk-BV houdt, maar via een persoonlijke holding. Verkoopt u de aandelen in uw holding, dan kan de blokkeringsregeling alsnog van toepassing zijn als de statuten van de werk-BV dat bepalen. Wie dit over het hoofd ziet, loopt het risico dat een voorgenomen verkoop alsnog wordt geblokkeerd.

De reikwijdte van een aanbiedingsregeling wordt in de praktijk regelmatig uitgebreid. Zo kan in de statuten zijn bepaald dat een aanbiedingsplicht ontstaat zodra de aandelen in uw holding zijn overgedragen, of als u overlijdt. Het is daarom van belang dat duidelijk is omschreven in welke gevallen deze plicht geldt.

Drag-along en tag-along clausules

Naast aanbiedingsplichten kunnen ook drag-along- of tag-along-clausules een rol spelen:

• Een drag-along-clausule kan u verplichten mee te verkopen als een meerderheidsaandeelhouder verkoopt.
• Een tag-along-clausule geeft u juist het recht om mee te verkopen onder dezelfde voorwaarden.

Good leaver en bad leaver bepalingen

De aandeelhoudersovereenkomst kan bepalen dat de prijs afhangt van de omstandigheden van uw vertrek. Een aandeelhouder die onder neutrale omstandigheden vertrekt )good leaver), ontvangt doorgaans de volledige marktwaarde. Bij vertrek na een conflict of verwijtbaar handelen (bad leaver) kan een forse korting gelden.

Waarover onderhandelt u bij de verkoop van aandelen?

De koopprijs is zelden het enige onderhandelingspunt. In de praktijk wordt vaak ook onderhandeld over:

• garanties en vrijwaringen
• de wijze en zekerheid van betaling, en
• eventuele concurrentie- of relatiebedingen.

Al deze afspraken komen samen in de koopovereenkomst (Share Purchase Agreement). Hoe scherper deze afspraken zijn vastgelegd, hoe kleiner de kans op discussie achteraf en hoe sterker uw positie als die discussie toch ontstaat.

Vergeet de andere rechtsverhoudingen niet

Houd er daarnaast ook rekening mee dat zal moeten worden geregeld hoe de managementovereenkomst of arbeidsrelatie met de aandeelhouder moet worden beëindigd.

Rol van de notaris en de advocaat

Partijen laten zich in dit traject geregeld begeleiden door dezelfde notaris of accountant. Die kan het proces structureren, maar behartigt geen individuele belangen. Een advocaat die – eventueel op de achtergrond – met u meekijkt voorkomt dat u afspraken ondertekent waarvan de gevolgen pas later zichtbaar worden.

Paststelling: wat als u er samen niet uitkomt?

Veel aandeelhoudersovereenkomsten voorzien in een regeling voor het geval partijen er samen niet uitkomen. Lopen de onderhandelingen vast, dan is het van belang om te beoordelen of er ook in uw geval een dergelijke regeling is opgenomen. Denk daarbij aan:

• mediation
• bindend advies
• een biedingsmechanisme bij een 50/50-deadlock.

Is een dergelijke regeling opgenomen, dan moet deze in prijncipe eerst worden gevolgd voordat een gang naar de rechter aan de orde is.

De prijs van uw vertrek: good leaver vs. bad leaver

Zelfs als de contractuele regeling een uitweg biedt, is daarmee nog niet alles geregeld. In veel overeenkomsten hangt de waarde van uw aandelen namelijk direct samen met de reden van uw vertrek.

• Good leaver: vertrekt u onder neutrale omstandigheden, dan ontvangt u doorgaans de volledige marktwaarde.
• Bad leaver: is er sprake van een conflict of verwijtbaar handelen, dan kan een forse contractuele korting gelden.

Let op: de discussie over de vraag of u een good of bad leaver bent, is in de praktijk vaak het felste strijdpunt. De financiële belangen zijn hierbij groot. HIerbij hangt de uitkomst sterk af van hoe de bepaling in uw overeenkomst is geformuleerd.

Uittreding via de rechter: wanneer is dat mogelijk?

Als de deadlock- of geschillenregeling geen uitweg biedt, is de wettelijke geschillenregeling vaak de enige reële exitroute.

Bij uittreding verzoekt u de rechter te bepalen dat uw mede-aandeelhouder(s) uw aandelen moeten overnemen. U moet daarbij aannemelijk maken dat voortzetting van uw aandeelhouderschap in redelijkheid niet meer van u kan worden gevergd, bijvoorbeeld bij structurele tegenwerking, een ernstige vertrouwensbreuk of een onwerkbare patstelling.

Wat is er veranderd sinds 1 januari 2025 (Wagevoe)?

De spelregels voor deze procedure zijn per 1 januari 2025 ingrijpend herzien door de Wet aanpassing geschillenregeling (Wagevoe). Voorheen waren dit vaak jarenlange, stroperige trajecten bij de rechtbank. Sinds de invoering van de Wagevoe is de procedure een stuk slagvaardiger:

• Direct naar de Ondernemingskamer: de procedure verloopt nu via een verzoekschrift bij de Ondernemingskamer in Amsterdam. Dit betekent kortere doorlooptijden en rechters met specifieke commerciële expertise.
• Alles-in-één procedure: u kunt uittreding nu combineren met samenhangende vorderingen, zoals een eis tot schadevergoeding. Dit voorkomt dat u meerdere losse rechtszaken moet voeren.
• Marktconforme prijs: de herziene regeling biedt een realistischer route om tegen een eerlijke prijs uit te stappen, zonder dat u gegijzeld wordt door een onwillige compagnon.

Meer over deze regeling leest u in ons artikel over de wettelijke aandeelhoudersgeschillenregeling (Wagevoe).

De enquêteprocedure: geen verkooproute, maar soms wel drukmiddel

Als een onderneming vastloopt door een aandeelhoudersconflict, kan de enquêteprocedure bij de Ondernemingskamer uitkomst bieden. Deze procedure is gericht op het belang van de vennootschap, bijvoorbeeld wanneer sprake is van wanbeleid of een bestuurlijke impasse.

Wat kan de Ondernemingskamer doen?

De Ondernemingskamer kan onmiddelijke voorzieningen treffen. Denk hierbij aan:

• schorsing van een bestuurder;
• benoeming van een tijdelijk bestuurder, of;
• overdracht van aandelen ten titel van beheer.

In een latere fase kan de Ondernemingskamer ook eindvoorzieningen treffen. Daaronder valt echter niet de overdracht van aandelen. Een definitieve overdracht kan met alleen een enqueteprocedure dus niet worden afgedwongen.

Toch is de enquêteprocedure sinds de invoering van de Wagevoe (1 januari 2025) relevanter dan ooit voor wie zijn aandelen wil verkopen tijdens een aandelenconflict. Het is nu namelijk mogelijk om een verzoek tot een enquête te combineren met een uittredingsverzoek in één gecombineerd verzoekschrift.

Combinatie van enquête en uittreding

In de praktijk is dit een ‘game changer’: u dwingt niet alleen een onderzoek naar het beleid af, maar verzoekt de rechter tegelijkertijd om uw exit tegen een eerlijke prijs te regelen. Het is effectieve manier om een geblokkeerde weg naar verkoop definitief open te breken.

Alternatieven: wat als verkoop aan uw compagnon niet lukt

Soms kan of wil een compagnon de aandelen simpelweg niet overnemen. In dat geval zijn er twee alternatieve routes om toch uw exit te realiseren.

Verkoop aan een derde partij

In de meeste BV’s is dat vanwege een blokkeringsregeling echter niet zonder meer mogelijk. Een blokkeringsregeling kan u verplichten om uw aandelen eerst aan te bieden aan uw mede-aandeelhouders. Pas wanneer zij afzien van koop, kunt u onderhandelen met een externe partij.

Daarnaast moet u rekening houden met:

• Goedkeuringsregeling: soms heeft u expliciete goedkeuring nodig van het bestuur of de algemene vergadering.
• Due diligence: Een externe koper zal vrijwel altijd een boekenonderzoek uitvoeren. Eventuele juridische of financiële risico’s in de BV hebben direct invloed op uw koopprijs en de garanties die u moet afgeven.

Inkoop van eigen aandelen door de BV

Een minder bekende, maar soms effectieve route is dat de BV zelf de aandelen inkoopt. In de praktijk vaak een goede oplossing wanneer de achterblijvende compagnon privé over onvoldoende middelen heeft, maar de BV wel over voldoende liquide middelen beschikt.

Deze route is alleen toegestaan indien de koopprijs kan worden voldaan uit de vrije reserves. Het bestuur moet een uitkeringstoets uitvoeren en de inkoop weigeren als de vennootschap na betaling haar opeisbare schulden niet meer kan voldoen. Keurt het bestuur de inkoop onterecht goed, dan kan dat leiden tot bestuurdersaansprakelijkheid.

Valkuilen in de praktijk: waar gaat het mis bij een aandelenverkoop?

Een aandelenoverdracht loopt in de praktijk zelden vast door de verkoopwens zelf. Het gaat mis door het ontbreken van duidelijke afspraken. Er is bijvoorbeeld geen heldere waarderingsmethode vastgelegd, geen goede exit- of geschillenregeling opgenomen.

Zolang de samenwerking goed verloopt, merkt niemand dat. Pas wanneer de wegen scheiden, blijkt het juridisch kader te ontbreken. Dan begint het moeizame onderhandelen worden gevoerd, vaak onder druk, en zonder houvast.

De 50/50-deadlock: wat als niemand de doorslag geeft?

Een klassiek en gevaarlijk scenario is de 50/50-patstelling. Twee aandeelhouders houden ieder exact de helft van de aandelen en het stemrecht. Zodra zij het fundamenteel oneens zijn over de koers, raakt de onderneming stuurloos. Geen van beiden kan besluitvorming afdwingen.

De vraag is dan: is er een contractueel vangnet? In een goede aandeelhoudersovereenkomst staan afspraken voor dit soort impasses:

• Escalatiemechanismen, zoals verplichte mediation of bindend advies door een derde.
• Deadlock-clausules: specifieke biedingssystemen om één partij uit te kopen.
• Exit-regelingen waarmee vooraf is vastegelegd wat er gebeurt als er een aandeelhouder vertrekt. .

Ontbreekt zo’n vangnet? Dan resteert de wettelijke geschillenregeling. U kunt uittreding verzoeken als van u in redelijkheid niet kan worden gevergd aandeelhouder te blijven. De andere aandeelhouder kan op zijn beurt om uitstoting verzoeken als de deadlock het belang van de vennootschap schaadt.

Stappenplan: zo pakt u een voorgenomen exit aan

Stap 1: breng de geldende afspraken in kaart

Onderzoek eerst wat in de statuten en de aandeelhoudersovereenkomst is vastgelegd over de overdracht van aandelen. Denk aan een blokkeringsregeling, aanbiedingsplicht, goedkeuringsvereisten en bepalingen over geschillen. Controleer ook of er afspraken zijn over de waardering of over de omstandigheden waaronder een aandeelhouder mag of moet vertrekken. Deze analyse bepaalt uw juridische uitgangspositie.

Stap 2: bepaal de passende route

Op basis van deze afspraken en de feitelijke situatie bepaalt u welke route het meest passend is. Kunt u de overdracht in onderling overleg regelen? Moet eerst een contractuele regeling worden gevolgd, zoals mediation of bindend advies? Of resteert uiteindelijk een beroep op de wettelijke geschillenregeling? De gekozen route beïnvloedt uw onderhandelingsruimte en het verdere verloop van het traject.

Stap 3: stel de waarde van de aandelen vast

Bij een minnelijke overdracht bepalen partijen samen de prijs, eventueel met inschakeling van een onafhankelijke deskundige. Is in de aandeelhoudersovereenkomst een waarderingsmethode vastgelegd, dan zijn partijen daaraan gebonden. In een procedure wijst de Ondernemingskamer een deskundige aan. De route die u kiest, werkt dus direct door in de prijs die wordt vastgesteld.

Stap 4: leg de afspraken vast in een koopovereenkomst (SPA).

De gemaakte afspraken worden vastgelegd in een koopovereenkomst (Share Purchase Agreement). Daarbij gaat het niet alleen om de koopprijs, maar ook om:

• garanties en vrijwaringen;
• concurrentie- en relatiebedingen;
• geheimhouding;
• eventuele earn-out afspraken;
• de wijze en zekerheid van betaling.

Daarnaast is het van belang om te regelen wat er gebeurt met andere rechtsverhoudingen tussen u en de vennootschap, zoals een managementovereenkomst, arbeidsovereenkomst, lening of huurovereenkomst.

Goede afspraken bepalen of de overdracht daadwerkelijk een definitieve afwikkeling vormt of dat later alsnog discussie ontstaat. Wilt u weten waar in een SPA de meeste risico’s schuilen? Lees dan ook ons artikel over de Share Purchase Agreement (SPA).

Stap 5: notariële levering van de aandelen

De aandelen worden geleverd bij notariële akte. Zorg dat de relevante documenten, zoals statuten, aandeelhoudersovereenkomst, koopovereenkomst en eventuele volmachten, tijdig beschikbaar zijn, zodat de overdracht zonder vertraging kan plaatsvinden.

Stap 6: rond de overgang zorgvuldig af

De overdracht van aandelen beëindigt niet automatisch andere afspraken. Ga na of een bestaande managementovereenkomst of andere rechtsbetrekking moet worden aangepast of beëindigd.

Denk daarnaast aan praktische zaken, zoals het intrekken of wijzigen van bankmachtigingen en het tijdig doorgeven van eventuele bestuurswijzigingen aan het handelsregister.

Wilt u weten wat uw mogelijkheden zijn?

Of u nu overweegt om uw aandelen te verkopen of al midden in een conflict zit: hoe eerder u uw juridische positie in kaart brengt, hoe meer opties u heeft. Een beoordeling van uw statuten en aandeelhoudersovereenkomst maakt snel duidelijk:

• welke exit-routes voor u openstaan;
• waar de grootste risico’s zitten, en;
• welke stappen u als eerste moet zetten.

Is er (nog) geen conflict? Dan is dit het moment om uw aandeelhoudersovereenkomst te laten toetsen of opstellen. De meeste geschillen die wij in de praktijk zien, hadden voorkomen kunnen worden met heldere afspraken over waardering, exit en geschillenbeslechting.

Plan een adviesgesprek

Onze specialisten brengen uw positie objectief in kaart en adviseren u over de route die het beste bij uw situatie en doelstellingen past. Zo stapt u uit de BV met een resultaat waar u mee verder kunt.

Neem contact op met onze specialisten. Wij brengen uw positie in kaart en adviseren over de route die bij uw situatie past.